Spierkramp

Stacks Image 4

Spierkramp

Spieren zijn continue in beweging. Optimale spierwerking betekent dat een spier maximaal kan contraheren en extraheren. Simpel gezegd; “in- en uittrekken”. Wanneer je als sporter kramp ervaart betekent dit dat de vezels en spieren ineens samentrekken. In een normale situatie zijn bepaalde delen van de vezels in rust, terwijl het andere deel zich samentrekt. Er is dan sprake van een continue afwisseling van rust en samentrekking. Wanneer dit niet het geval is spreekt men van kramp. In veel gevallen zorgt dit voor een pijnlijk gevoel. Hoe kan dit ontstaan? Om vervolgens de vraag te beantwoorden: hoe dit te voorkomen?

Spierkramp


Vrijwel iedere trainer, coach of sporter heeft wel eens met kramp te maken. Als verschijnsel dus bekend, maar wat het precies is en hoe het ontstaat, is voor velen niet helemaal duidelijk. Het nalezen van literatuur, en informatie bij sportmedici geeft wel wat duidelijkheid, maar een verklarend antwoord is nog niet voorhanden.

Wat is nu kramp precies?


Kramp (spierkramp) is een onwillekeurige (dus buiten de wil om optredende) samentrekking van de spier(en) of delen daarvan. Normaal zijn in de spier niet alle vezels gelijktijdig actief. Terwijl een deel van de vezels samentrekt “rust” de rest uit. Het “werken” en “rusten” wisselt met een grote frequentie. Op die manier kan een spier gedurende langere tijd blijven presteren. Kramp is een plotse, onwillekeurige samentrekking van alle spiervezels van een spier, meestal tijdens of na intensieve sportbeoefening.
Dit gaat vrijwel altijd gepaard met:
a. pijn in het verkrampte spierdeel en
b. tijdelijke bewegingsbeperking van het gewricht waarbij de spier betrokken is.

Mogelijke oorzaken


Bij het bespreken van mogelijke oorzaken van kramp, wil ik me beperken tot die vorm van kramp, zoals deze optreedt bij min of meer gezonde mensen. Kramp als gevolg van een ziekte of afwijking (pathologie) wil ik in deze context buiten beschouwing laten.
Het fenomeen kramp is nog niet helemaal duidelijk. Spierkramp ontstaat doordat de zenuwen die de spieren doen samentrekken, verkeerd reageren en te veel signalen doorsturen om samen te trekken. Soms verschijnt spierkramp zonder aanwijsbare oorzaken maar meestal zijn er herkenbare oorzaken aanwezig. Mogelijke oorzaken zijn:

1. Een oververmoeidheid toestand van de spieren. Dit is een van de meest gebezigde verklaringen. Het kan ontstaan doordat men niet goed getraind is voor een bepaalde prestatie of ondanks getraindheid een extra zware inspanning moet leveren. Wat gebeurt er dan precies? Wel, voor het bewegen moeten de spieren arbeid verrichten. De spieren krijgen via het bloed zuurstof en brandstoffen aangevoerd. Het verbrandingsproces levert de energie voor de spierstofwisseling om tot samentrekking (contractie) te komen. Bij dit proces komen onder andere de volgende (afval)stoffen vrij; water (H2O), koolzuurgas (C02) en melkzuur (lactaat). Daarnaast worden er energie en warmte geleverd. Deze afvalstoffen worden weer uit de cellen verwijderd, en sommige verlaten zelfs het lichaam (o.a. transpiratie, ademhaling en urine). Wanneer echter de energiebehoefte van de te leveren inspanning groter is, of wordt, dan de capaciteit van de spierstofwisseling kan leveren, ontstaat er een wanverhouding. We zien dan dat afvalstoffen zich plaatselijk gaan ophopen. Met name verhoging van het CO2‑gehalte en de vorming van melkzuur, gecombineerd met het relatieve tekort aan zuurstof worden als oorzaken gezien van het feit dat een spier onwillekeurig in een verkrampte toestand kan raken.

2. Plaatselijk verminderde doorbloeding door afknelling Indien men de sportkous te strak afbindt of een steunzwachtel (of tape) te stevig om de enkel windt, kunnen de bloedvaten afgekneld worden. Een gevolg is dan:
a. een onvoldoende toevoer van nieuwe voedingsstoffen en zuurstof en
b. een onvoldoende afvoer van de afvalproducten (o.a. CO2 en melkzuur).

3. Een onvoldoende warming up De hogere temperatuur in de spier en vermoedelijk ook de stofwisselingsproducten die bij de warming up ontstaan, veroorzaken in de spier een vasodilatatie (bloedvatverwijding), waardoor bij de te leveren prestatie de doorbloeding van de spier aanzienlijk beter is dan na een periode van rust. Het is dus van belang om, voordat een prestatie geleverd moet worden, te zorgen voor een optimale temperatuur in de spier. Dit kan bereikt worden door gedurende enige tijd arbeid te leveren waarbij voldoende warmte wordt geproduceerd. Van belang is daarbij dat een grote warmteafgifte wordt voorkomen (trainingspak).

4 Gevolgen van bedrust. De bedrust die aan personen voorgeschreven wordt, betekent voor het ‘lichaam een dermate minimale belasting dat al vrij snel een achteruitgang in de trainingstoestand’ van de personen kan worden waargenomen. Wanneer men een persoon twee weken bedrust voorschrijft, kan die rust een afname van het spiergewicht van ong. 2 kg veroorzaken, dat is ongeveer 10% van het totale spiergewicht. Deze atrofie van de spieren tezamen met de afname van de capaciteit van het zuurstof transportsysteem, betekent dat de patiënten, wanneer zij weer gemobiliseerd worden, snel last zullen hebben van pijn, vermoeidheid en kramp, waardoor hun arbeidsprestaties dalen. Dit geldt ook voor gezonde mensen na bedrust.

5. Transpiratie Naarmate de inspanning zwaarder is neemt de transpiratie toe, met een groeiend vochtverlies en het verlies van zouten. Een vermindering van de hoeveelheid zouten kan er de oorzaak van zijn, dat de spieren van het lichaam eerder in een kramptoestand zullen overgaan .

6. Temperatuursveranderingen Er bestaat een verhoogde kans op kramp bij plotselinge temperatuursveranderingen. Dit geldt uiteraard vooral wanneer de temperatuur snel daalt en de warmteafgifte stijgt. Een vaso-constrictie (bloedvat vernauwing) kan dan het gevolg zijn. Duidelijk komt dit naar voren bij pootjebaden in ijskoud water. Vaak treedt dan kramp van voet en/ of kuitmusculatuur op.

Samenvattend:
· Vermoeidheid.
· Een verstoorde bloedtoevoer met als gevolg een zuurstoftekort in de spier zoals bijvoorbeeld bij het dragen van te strakke kousen.
· Een laag glucose(suiker)gehalte in de spier.
· Een zouttekort door zoutloos dieet.
· Vochtverlies (overvloedig zweten), wat kan leiden tot een verstoorde elektrolyten balans.
· Overbelasting (uitputting) door b.v. een slechte conditionele voorbereiding.
TeleportMe

Welke spieren vertonen vaak kramp?

In principe kun je in elke spier kramp krijgen. Er zijn echter wel “voorkeur” spieren. Het meest komt kramp voor in de kuit, voet, scheenbeen spieren en handen. Bij de kuitspieren komt kramp het meest voor. Dat komt ook omdat bij de meeste sporten de kuitspieren het meest gebruikt worden. Dit geldt voor volleybal, voetval, handbal, honkbal, atletiek (loopnummers) en alle loop‑ en springsporten. Ook de bovenbeenspieren komen hierbij veel aan de orde. Bij judo, tennis, boksen, schermen, honkbal, atletiek (werpnummers) etc. zijn de arm, hand en schouderspieren meer vatbaar voor kramp. Romp, rug en buikspieren komen meer aan de orde bij sporten als judo, worstelen, roeien, zwemmen, atletiek etc. Bij turnsters wil nog wel eens kramp ontstaan in de tenen. Voetspieren worden ook vaak overbelast bij schaatsen, skiën, langlaufen etc. Kramp komt echter vaak voor wanneer een sporter een verkeerde beweging maakt en een spier belast wordt die normaal bij die sport weinig gebruikt wordt. Het selecteren van sporten met specifieke vormen van kramp is dus een moeilijke zaak. Ook in andere spieren kan kramp voorkomen zoals in de kaak en zelfs in de kringspier van het oog.

Hoe herkennen we nu kramp?

We kijken eerst naar een eventuele extra zwelling. De spier voelt hard en gespannen aan en is zeer pijnlijk. Bewegen gaat moeilijk en er zijn geen zwellingen of bloeduitstortingen te zien. Dit zou het geval kunnen zijn, wanneer ook een vaatscheuring (bloedvat) heeft plaatsgevonden. We zien dan vaak een afweerspanning van de spieren. Als er geen functiebeperking van het gewricht aanwezig is, bestaat er geen kramp. De eerste hulp bestaat uit directe afkoeling en een drukverband. Wat meer voorkomt is dat enige spiervezels gescheurd zijn. Bij het zorgvuldig aftasten van de spierbuik kan soms een deukje voelbaar zijn. Dit ontstaat door het uiteenrafelen van de spiervezels. Naast een stekende pijn is er ook hier vaak een afweerspanning, maar de sporter kan toch nog wel bij bijv. een kuitspierscheurtje zijn enkelgewricht wat bewegen. Het lopen is moeilijk tot onmogelijk. Het beste is afkoeling te geven en een drukverband. Het lopen moet voorkomen worden (evt. hakverhoging), en er mag zeer zeker niet gerekt worden . Bij een totale scheuring van een spier kan de spier buik oprollen, zodat een abnormale verdikking te zien is. Er treedt vaak een forse bloeduitstorting op. In deze beide laatste gevallen kan de patiënt het best naar een arts gebracht worden of de GG en GD.

De behandeling van kramp


Wat kunnen we nu doen indien er een geval van kramp geconstateerd is zonder bovenvermelde complicaties? Eerst controleren of het wel kramp is. Soms kan een zweepslag in de kuit lijken op kramp. Als je dan de spier gaat rekken maak je de schade alleen maar groter. Bij kramp is het belangrijk om de opgetreden reflex te doorbreken zodat de spiervezels weer in hun normale patroon gaan aanspannen en ontspannen. Het beste kun je dit bereiken door te proberen de verkrampte spier te rekken. We geven voorzichtig, rustig en gedoseerd rekkingen van de spier in tegengestelde richting aan zijn dwangstand . We doen dit als volgt bij bijv. een kramp in de kuitspieren: Degene, die de hulp verleent, pakt met zijn vingers en duim de hak van de sporter vast en legt de rest van zijn hand en een deel van zijn onderarm tegen de voetzool van de sporter aan. Dan rustig de voet opduwen tot een stand van 90 graden bereikt is. Deze stand even vasthouden en dan weer herhalen. Dit net zolang totdat de spier weer ontspannen is en de pijn verdwenen. De sporter moet zijn knie volledig gestrekt houden bij deze rekkingen. Zonodig moeten we hierbij assisteren. Daarna de sporter de instructie geven om enige malen de ‘tegenhanger’ (antaqonist) van de kuitspier aan te spannen. Dat wil zeggen, dat de sporter zijn tenen en voet zo ver mogelijk moet optrekken. Ook dit enige malen herhalen.

Hierna kunnen we wat lichte schuddingen geven aan de kuitspieren gevolgd door rustige sedatieve knedingen om de doorbloeding te stimuleren.
Als meer veilige methode wordt ook wel de schudmethode als behandeling van kramp toegepast. Bij deze methode ligt de sporter op de buik. De knie wordt door de behandelaar gebogen gehouden d.m.v. het vasthouden van de enkel. Het schudden door het bewegen van de hiel en enkel ontspant de kuitspier en heeft als gevolg dat de afvalstoffen van uit de kuit met de zwaartekracht mee richting hart worden vervoerd. Na het opheffen van de kramp het lichaamsdeel warm houden, en als men de oorzaak moet zoeken in vermoeidheid geen onmiddellijke activiteit. Eerst moet de circulatie weer op gang komen (en daar is tijd voor nodig). Eventueel kan door een masseur of fysiotherapeut heel lichte massage volgen in combinatie met warmtetherapie en/of diathermie. Een waarschuwing is op zijn plaats voor te felle rekkingen van de spieren. Deze kunnen ruptuurtjes (scheurtjes) veroorzaken in de spiervezels bij gedeeltelijke scheuring in de spier (dus indien men niet goed gekeken heeft in de eerste instantie) kan een totale ruptuur het gevolg zijn. Ook een forse massage, direct na de kramp, kan veel schade veroorzaken. Omdat rekken bij “teenkramp” niet lukt kan men daar overgaan tot “wrijven en knijpen” om de reflex te doorbreken. Rekken van spieren moet altijd voorzichtig en zonder “veren” gebeuren. Met een snelle beweging loop je alsnog het risico van een spierscheuring.

Het is aan te raden om bij kramp de sportactiviteit te stoppen omdat de kans groot is dat de kramp zal terugkomen.
Warmtemiddelen helpen niet tegen kramp, ze komen niet veel verder dan de huid en zullen de spier niet bereiken. Het kan zelfs tegengesteld werken omdat het bloed wat in de spier nodig is naar de huid wordt getransporteerd. Het is wel zo dat het aangenamer aanvoelt en dat het voor afleiding zorgt. Wat wel kan helpen is om de spieren op te warmen door warme kleding, een hot pack of door even de sauna in te gaan. Echter. als de kramp wordt veroorzaakt door hitte en uitdroging mag dit vanzelfsprekend allemaal niet
Iemand die verstandig met zijn voeding omgaat zal geen tekorten oplopen aan mineralen. Wel is het zo dat de balans door uitputting, vochtverlies en hitte tijdelijk kan zijn verstoord. Regelmatig aanvullen van vocht, suikers en zout is bij duurprestaties dan ook verstandig.
Soms krijgen creatine-gebruikers kramp in hun spieren. De kramp wordt veroorzaakt door een tekort aan water. Creatine-gebruikers moeten meer water drinken dan niet-gebruikers.

Een algemeen advies is minimaal 2 liter vocht per dag te nemen en ook voor en tijdens een duurprestatie te drinken. De kunst is om het dorstgevoel te voorkomen. Als je dorst hebt ben je al te laat en kun je het niet meer “bij” drinken.

Prestatieverlies is dan zeker, immers bij 2% vochtverlies daalt het prestatievermogen met 20% en het neemt het risico op kramp toe.
Nachtelijke kramp kun je proberen te voorkomen door je spieren goed te ontspannen voor het slapen gaan of nog even een klein wandelingetje te maken. Het bed (laten) voorverwarmen kan ook preventief werken.
Kramp is zeker niet altijd onschuldig. Een minder onschuldige vorm is de kuitkramp die bij oudere mensen voorkomt tijdens lopen zijn de zogenaamde etalagebenen. De oorzaak daarvan is meestal gelegen in vernauwing van de bloedvaten naar of in het been door (slag)aderverkalking. (Slag)aderverkalking ontstaat door roken en ophoping van vetstoffen (zoals cholesterol en suikers) in bloed en bindweefsel. Een reden temeer om niet te roken.